Şili’de yerli halk ve aktivistlere dönük baskıların son bulması çağrıları artmıştır. Bu yönlü çabalar sürmekle birlikte Julia Chunil’in akıbeti halen karanlıkta kalmaya devam etmektedir.
Yerli topraklarının ve ormanların koruyucusu bir öncü: Julia Chunil
Julia del Carmen Chunil Catricura, Şilili bir çevre aktivisti ve yerlilerin topraklarını koruma mücadelesinin sembol isimlerinden. Günümüzde Putreguel Yerli Topluluğu’na başkanlık eden Mapuche etnik kökeninden geliyor. Şili’nin Los Rios bölgesinde bulunan Mafil komünündeki yerli ormanları savunma ve atalarından kalma Mapuche topraklarını koruma çalışmalarıyla tanınmıştır. 8 Kasım 2024 tarihinden beri kayıptır ve siyasi bir kadın cinayetine kurban gittiği endişesi güçlüdür. Kaybolduğunda 72 yaşındaydı.
Toprakların savunulması
Julia Chunil, 16 Temmuz 1952’de Mafil belediyesi sınırları içindeki Huichaco kırsal bölgesinde dünyaya geldi. Gençliğinde bir süre şehirde yaşamakla birlikte sonrasında kırsal alanda yaşamayı tercih etti. 5 çocuğu ve 10 torunu vardır.
Chunil tüm yaşamını yerli ormanların korunması ve halkının toprak haklarının savunulması mücadelesine adadı. Liderliğini yaptığı topluluğun yaşam koşullarını iyileştirmeye çalışıyordu. Topluluğunda saygın bir kişiydi. Mapuche kültüründe para dışı tohum, bitki, el sanatları ve bilgi alışverişini ifade eden ‘trafkintü’ye katılarak Mapuche kültürünü canlandırmak için çalıştı. Kendisi bir misyoner olmasına rağmen, Mapuche törenlerinin düzenlenmesinde yer aldı. Birçok Mapuche kadını gibi o da geçimini tarımdan, bahçesinden ve hayvanlarından elde ettiği ürünleri satarak kazanıyordu.
Mapuche halkı: “toprakların insanları”
Mapuche halkı Şili’nin yerli nüfusunun yaklaşık %90’ını oluşturmakta ve “toprakların insanları” olarak tanınmaktadır. Kültürleri 5. yüzyıla kadar uzanmaktadır ve Şili ile Arjantin’i derinden etkilemiştir. İspanyol sömürgecilerine karşı uzun süre direnmiş, ancak 19. yüzyılda katliamlarla pasifleştirme politikaları sonucu egemenlikleri tehlikeye girmiştir. Şili diktatörü Pinochet döneminde toprakları kereste şirketleri tarafından sömürülmüş, şehirlere göçe zorlanmış ve baskıcı yasalara maruz kalmışlardır. Ancak tüm zorluklara karşın dillerini ve kültürlerini korumaya çalışmaktadırlar.
17 Ailenin başkanı ve yasal temsilcisi
Putreguel Mapuche Yerli Topluluğu, Şili Sosyal Kalkınma ve Aile Bakanlığı’na bağlı, ülkedeki yerli halkların haklarının yönetimi ve güvencesinden sorumlu bir kuruluş olan Ulusal Yerli Kalkınma Kurumu (CONADI) tarafından resmen tanındı. Bu tanınmadan kısa bir süre sonra Chunil, topluluğu oluşturan 17 ailenin başkanı ve yasal temsilcisi görevini üstlendi.
Tehditlere ve tacize maruz kaldı
Topluluk, daha önce başka bir yerli topluluğa teklif edilmiş bir arazi parçası olan ve “Reserva Cora Número Uno-A” olarak bilinen ata topraklarını Julia Chunil önderliğinde 2015’te işgal ederek topraklarını genişletti. Bu işgal, araziyi, yerli ormanlarını tahrip ederek kereste ticareti için kullanmayı amaçlayan bir iş adamı olan Juan Carlos Morstadt Anwandter ile uzun süredir devam eden çatışmaya ve CONADI tarafından arazi devir sürecinde sergilenen usulsüzlüklere tepki olarak ortaya çıktı. CONADI, bölgeyi Mapuche ata toprağı olarak tanımış olmasına rağmen, resmi devri engelledi ve buna cevap olarak Julia Chunil önderliğindeki topluluk araziyi işgal ederek ele geçirdi.
Bu eylemden sonra Julia Chunil, kendini yerel biyolojik çeşitliliği korumaya ve kendisi ile topluluğunun geçimini sağlamak amacıyla küçük ölçekte hayvancılık yapmaya adadı. Bölgesini koruma mücadelesi hiç de kolay olmadı. Yıllarca bitmek bilmez tehditlere ve tacize maruz kaldı. Bu uygulamalar kayboluşundan önceki günlerde daha da yoğunlaşmıştı.
Şirketlere karşı mücadele etti
Chunil, 2018’de, Mafil belediyesi sınırları içindeki 900 hektarlık yerli ormanın korunması kampanyasına öncülük etti ve bu toprakları ele geçirmek isteyen iş adamlarının hedefi haline geldi.
2018 yılından kayboluşuna kadar, maruz kaldığı uygulamaları birçok kez kınamış, kendisi ve topluluğunun güvenliği konusundaki endişelerini dile getirmişti. Kaybolduğunda yerli yopluluğu Putreguel’in başkanı olarak görev yapmaktaydı. Savunduğu bir arazinin bir şirkete iade edilmesinin ardından, kurumla bağlantısı olan kişilerden tehditler ve baskılar almaya başlamıştı.
Topraklarını terketmeyi reddetti
Maruz kaldığı tacizlerden biri, kullandığı köprünün onarıldıktan sonra bile çeşitli zamanlarda tahrip edilmesiydi. Bu saldırıların, yerli Mapuche topraklarını sömürme amacı taşıyan şirketin sahibi Juan Carlos Morstadt Anwandter tarafından para ile tutulan José Luis Painean Coronado adlı biri tarafından gerçekleştirildiğini savunuyordu. Anwandter’in baskısına rağmen Julia Chunil topraklarını terketmeyi reddetti Kaybolmadan kısa bir süre önce ailesine, “Bana bir şey olursa, kim olduğunu zaten biliyorsunuz” diyerek, Anwandter’i işaret etmişti. Yine, belirttiğine göre, Morstadt Anwandter oradan ayrılması için ona para teklif etmiş ve diğer tüm yerleri zaten satın aldığını belirterek; “Julia,…sadece sen eksiksin” demişti.
En son görüldüğü zaman
Şili’nin güneyindeki Valdivian ılıman yağmur ormanlarının izole bir bölgesinde, elektrik, su veya cep telefonu sinyali olmayan basit bir kulübede yaşayan Chunil, 8 Kasım 2024’te ihtilaflı bölgede kaybolan bazı hayvanları aramak amacıyla köpeği “Cholito” ile birlikte evinden çıktı. Bu, son kez görüldüğü zamandı. O günden beri kendisine dair hiçbir bilgi bulunmuyor.
Zorla götürüldüğüne dair işaretler
Kayboluşundan iki gün sonra, 10 Kasım’da küçük bir geçici barınak’ta (mediagua) bir sopa ve bir minder bulundu. Ertesi gün ailesi kayıp ihbarı yaptı. Yerel sakinler, onun zorla götürüldüğüne dair işaretler olduğunu belirttiler. Oğullarından biri, annesini ararken bölgede ‘alışılmadık’ bir araç olan bir kamyonete ait lastik izleri bulduğunu ve bunun şüpheli olduğunu açıkladı. Ne var ki izler yağmurla birlikte silindi. Sonraki haftalarda arama çalışmaları yürütüldü. İngiliz ‘The Guardian’ gazetesine verdiği bir röportajda oğlu, “O toprakları avucunun içi gibi biliyordu…Kaybolması veya düşmesi imkansız.” dedi.
Kaybolması yankı uyandırdı
Chunil’in ailesi 8 Aralık’ta “Escazú Ahora” adlı sivil toplum kuruluşu ile birlikte, kaybolmanın olası tüm sorumluları hakkında suç duyurusunda bulundu. Bu, yetkililerin geniş kapsamlı bir soruşturma başlatması ve suçlular bulunduğunda hesap vermelerini sağlama amacını taşımaktadır.
Julia Chunil’in kaybolması hem Şili içinde ve hem de dışında yankı uyandırdı. Yerli, feminist, çevre ve insan hakları örgütleri, Şili Devleti’nden onu bulmak için çabalarını yoğunlaştırmasını talep ettiler. Şili Cumhurbaşkanı Gabriel Boric, endişesini dile getirerek aramanın yoğunca sürdürülmesini istedi.
Halk Haklarının Teşviki ve Savunması İçin Sivil Toplum Kuruluşu (CODEPU), Chunil’in kaybolması ile ilgili endişesini belirterek, bu olayın Şili’deki kadın siyasi aktivistlerin yüzyüze kaldığı riskleri gösterdiğini dile getirdi. Devlete tüm kaynaklarını kullanarak soruşturmaları titizlikle yürütmesi çağrısını yaptı.
“Julia Chunil nerede”
Ulusal İnsan Hakları Enstitüsü, Julia Chunil’in kaybolması ile ilgili çalışmalar yürütmektedir. Kamu Savcılığı’ndan soruşturma ile ilgili bilgi talep etmiştir. Şili Ulusal Savcılığı tarafından Ağustos 2024 yılında hazırlanan “Zorla Kaybetme Konusunda Soruşturma Özen Rehberi”nin uygulanıp uygulanmadığını netleştirmeye çalışmaktadır.
Şili’nin büyük şehirlerinde ve yurtdışında yapılan çeşitli gösterilerde Chunil’in bulunması talep edildi. Sosyal medyada güçlü bir seferberlik geliştirildi. “Julia Chunil Nerede” diye soran bir şarkı yapıldı. 8 Mart Uluslararası Kadınlar Günü’nde Şilili aktivistler “Julia Chunil nerede” sloganıyla feminist genel grev gerçekleştirdiler.
Julia Chunil’in kaybolması ulusal çapta yankılanmanın ötesine geçerek uluslararası alanda kaygı ve tepkileri ateşlemiştir. Şili’de yerli halk ve aktivistlere dönük baskıların son bulması çağrıları artmıştır. Bu yönlü çabalar sürmekle birlikte Julia Chunil’in akıbeti halen karanlıkta kalmaya devam etmektedir.
