Salbi, George Mason Üniversitesi’nde öğrenciyken Bosna Savaşı sırasında kadınların maruz kaldığı sistematik tecavüzleri öğrenmiş ve bu durum onu harekete geçirmiştir. 1993 yılında eşi Amjad Atallah ile birlikte “Uluslararası Kadınlar İçin Kadınlar” örgütünü kurmuştur.
Zainab Salbi, Iraklı-Amerikalı bir kadın hakları aktivisti, yazar, televizyon programı sunucusu ve podcast yayıncısıdır. Dünyayı korumak ve iyileştirmek amacıyla iklim çözümlerine odaklanan, dünya çapında büyüyen “Kız Çocukları Fonu ve Hareketi”nin kurucu ortaklarındandır. Ayrıca, cinsel şiddet ve çatışmalardan etkilenen kadınlara destek veren kâr amacı gütmeyen “Women for Women International” (Uluslararası Kadınlar İçin Kadınlar) kuruluşunun da kurucu ortağıdır. Kadınları etkileyen konulara odaklanan “Through Her Eyes” (Onun Gözlerinden), “Me Too” (Ben De) ve “Now What?” (Şimdi Ne?) adlı televizyon programlarını sunmuş; 2022’den itibaren ise “Redefined” (Yeniden Tanımlandı) adlı podcast’i hazırlayıp sunmaktadır.
Çocukluk yılları İran-Irak savaşı arasında geçti
2005 yılında yayımlanan “İki Dünya Arasında: Tiranlıktan Kaçış: Saddam’ın Gölgesinde Büyümek” adlı anı kitabında, yaşamının ilk yıllarını şöyle anlatır: 1969’da Irak’ın başkenti Bağdat’ta doğmuş, kendisinden küçük erkek kardeşiyle birlikte büyümüştür. Ailesi 1971 yılında Mansur bölgesine taşınmıştır. Annesi biyoloji öğretmeni ve laik bir Müslüman, babası ise havayolu pilotudur. Salbi 11 yaşındayken babası Saddam Hüseyin’in özel pilotu olmuştur. Saddam Hüseyin’in cumhurbaşkanlığı döneminde aileyi düzenli olarak ziyaret ettiği belirtilir. Çocukluk yılları İran-Irak Savaşı ve Bağdat’a yönelik füze saldırıları arasında geçen Salbi, ilerleyen yıllarda Irak’ta bir üniversitede dil eğitimi almıştır.
Eşinden şiddet gördü
1990 yılında, 20 yaşındayken Saddam Hüseyin’in kendisine gösterdiği ilgi annesini endişelendirmiştir. Bu nedenle ailesi, onu uzaklaştırmak amacıyla görücü usulü bir evlilik yapmak üzere Amerika Birleşik Devletleri’ne göndermiştir. Ancak evliliği uzun sürmemiş, eşinin şiddet uygulaması üzerine bu evliliği sonlandırmıştır. Birinci Körfez Savaşı’nın başlamasıyla Irak’a dönemeyen Salbi, Washington DC’ye taşınarak tercümanlık yapmaya başlamıştır. Daha sonra Filistinli-Amerikalı avukat Amjad Atallah ile evlenmiştir. 1996 yılında ABD vatandaşı olmuş ve George Mason Üniversitesi’nde sosyoloji ile kadın çalışmaları alanında lisans eğitimini tamamlamıştır. 2001 yılında ise Londra Ekonomi Okulu’ndan kalkınma çalışmaları alanında yüksek lisans derecesi almıştır.
“Uluslararası Kadınlar İçin Kadınlar” örgütünü kurdu
Salbi, George Mason Üniversitesi’nde öğrenciyken Bosna Savaşı sırasında kadınların maruz kaldığı sistematik tecavüzleri öğrenmiş ve bu durum onu harekete geçirmiştir. 1993 yılında eşi Amjad Atallah ile birlikte “Uluslararası Kadınlar İçin Kadınlar” örgütünü kurmuştur. Başkanlığını yürüttüğü bu örgüt, başlangıçta Bosna-Hersek ve Hırvatistan’daki kadınlara destek verirken, 2003 yılında Irak’a da faaliyetlerini genişletmiştir. Kuruluş, Kuzey Amerika’daki sponsorları Bosna’daki kadınlarla buluşturarak destek sağlamıştır. Salbi, 2011 yılındaki istifasına kadar örgütün başkanlığını sürdürmüştür. Bu süre zarfında örgüt, yardım ve kalkınma çalışmalarıyla 315 binden fazla kadına ulaşmış, 108 milyon doları aşan doğrudan yardım ve mikro kredi sağlamıştır. Ayrıca Afganistan, Bosna, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Kosova, Nijerya, Ruanda, Sudan ve Irak’ın da aralarında bulunduğu birçok ülkede faaliyet göstermiştir.
Savaş ve kadınların güvenlik kaygıları
Salbi, çatışma ortamlarında cinsel şiddete dikkat çekmek amacıyla çeşitli konuşmalar yapan aktif bir isimdir. 2003 yılında “Kadınlar Barış İçin Mücadele” ve Woodrow Wilson Merkezi tarafından yayımlanan “Barış Konferansı Raporu’nu Kazanmak: Çatışma Sonrası Irak’ta Kadınların Rolü” başlıklı rapora katkıda bulunmuş, daha sonra bu raporla ilgili ABD Kongresi’nde ifade vermiştir. 2006 yılına kadar altı kez Oprah Winfrey Şovu’na katılmıştır. Aynı yıl, kurucusu olduğu örgüt 1,5 milyon dolarlık Hilton İnsani Yardım Ödülü’ne layık görülmüştür. 2005 yılında ise 1000 Iraklı kadınla yapılan bir anketin bulgularını içeren bir rapor hazırlayarak savaş sürecinde kadınların güvenlik kaygılarını gündeme taşımıştır.
“Arabistan’ın Sesi” olarak anılmıştır
2015 yılında TLC Arabia kanalında “The Calling” (Çağrı) adlı talk show programını başlatmış ve ilk bölümüne Oprah Winfrey’i konuk etmiştir. Arap ve Müslüman kadınlara odaklanan bu program, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki 22 ülkede yayımlanmıştır. Bu çalışmaları sayesinde “Orta Doğu’nun Oprah’ı” ve “Arabistan’ın Sesi” olarak anılmıştır. Huffington Post ile iş birliği yaparak “The Zainab Salbi Project” adlı bir dizi başlatmış, bu projede dünyanın farklı bölgelerindeki sosyal sorunları ele almıştır. 2018 yılında PBS kanalında yayımlanan “MeToo, Now What?” programını sunmuş; bu programda MeToo hareketi sonrasında toplumsal değişim ihtimallerini incelemiştir. Aynı yıl Yahoo! News için “Through Her Eyes with Zainab Salbi” programını hazırlamıştır.
Kaleme aldığı kitaplar
Salbi, 2005 yılında yayımladığı anı kitabında çocukluğunu, ailesinin Saddam Hüseyin ile ilişkisini, görücü usulü evliliğini, ABD’ye kaçışını ve insani yardım kariyerinin başlangıcını anlatmıştır. Ayrıca savaş mağduru kadınların deneyimlerini aktardığı “Savaşın Diğer Yüzü: Kadınların Hayatta Kalma ve Umut Hikâyeleri” adlı bir eser kaleme almıştır. 2018 yılında “Özgürlük İçsel Bir İştir” adlı kitabını yayımlamış, 2022’de ise FindCenter platformunda “Yeniden Tanımlandı” adlı podcast’i sunmaya başlamıştır.
Kadınların desteklenmesinin toplumsal ilerlemenin temel anahtarı olduğunu savunan Salbi, Şubat 2022’de doğayı yeniden canlandırmayı hedefleyen kadın öncülüklü küresel hareket “Daughters for Earth”ü kurmuştur.
“Dünyanın 100 küresel düşünüründen biri”
Çalışmalarıyla birçok ödüle layık görülen Salbi, 1995 yılında ABD Başkanı Bill Clinton tarafından “21. Yüzyıl Kahramanı” olarak Beyaz Saray’da onurlandırılmıştır. 2005 yılında Time dergisi tarafından “Ayın Yenilikçisi” seçilmiş, aynı yıl Forbes dergisinin “Öncü Ödülü”nü almıştır. The Guardian tarafından “En İyi 100 Kadın Aktivist” arasında gösterilmiş, Foreign Policy tarafından “Dünyanın 100 Küresel Düşünüründen Biri” olarak anılmıştır. 2019 yılında Eleanor Roosevelt Val-Kill Ödülü’nü kazanmış, 2023 yılında ise Time dergisi tarafından “100 Etki Ödülü” ile onurlandırılmıştır. Ayrıca York Üniversitesi (2014), George Mason Üniversitesi (2019) ve Glasgow Üniversitesi (2019) tarafından kendisine fahri doktora unvanı verilmiştir.
Zainab Salbi çalışmalarını günümüzde de sürdürmektedir.
