Afgan toplumunda kadınların ve kız çocuklarının haklarına kavuşması ve barış içinde yaşaması için mücadele etmenin yanısıra tüm Afgan vatandaşlarının temel medeni haklarına kavuşması için de çaba sarfetmektedir.
Maryam Durani, Afgan bir aktivist ve kadın hakları savunucusudur. 2012 yılında Uluslararası Cesur Kadınlar Ödülü ile ödüllendirilmiştir.
Peştun Durani kabilesinin bir üyesi olan Maryam Durani, 1987 yılında Afganistan’da doğmuştur. Payam Noor ve Afganistan Amerikan Üniversitesi’nden mezun olmuştur. Hukuk, Siyaset Bilimi ve İşletme alanlarında diploma sahibidir. Kadınlar konusunda son derece muhafazakar olan ve Taliban’ın merkezi olarak görülen Kandahar bölgesinde kadınlar için bir lider, bir rol modeli ve onların hak savunucusudur. 2005 yılında 21 yaşındayken Kandahar İl Meclis Üyesi olarak ilk kez seçilmiş, 2009’da aynı göreve ikinci kez seçilmiştir. Meclis’teki dört kadından biri olarak görev yapan Durani, meclis faaliyetleri ve tartışmalarına kadın bakış açısını ve onların endişelerini yansıtma çabasında olmuştur.
Yaşamın odağında kadınlara hizmet var
Güney Afganistan’da giderek yükselen genç bir lider olarak Maryam Durani cesareti ve kadınlara olan bağlılığı ile öne çıkmaktadır. Kadınlara hizmeti yaşamının odağına yerleştirmiştir. Kadınları güçlendirmeyi amaç edinen bir dernek kurmuş ve onun yöneticiliğini yapmaktadır. Kandahar şehrinde kadın sorunlarına odaklanan Merman Radyosu’nu yönetmektedir. Afgan toplumunda kadınların ve kız çocuklarının haklarına kavuşması ve barış içinde yaşaması için mücadele etmenin yanısıra tüm Afgan vatandaşlarının temel medeni haklarına kavuşması için de çaba sarfetmektedir. Afganistan’da kadınların rollerine ilişkin geleneksel kültürü ve algıyı değiştirme kararlılıyla çalışmalarını sürdürmektedir.
Yargılar ve kültürel normlara meydan okumak
Afganistan gibi, kadına bakış açısının son derece tutucu ve kısıtlayıcı olduğu bir ülkede, böylesine güçlü ve anlamlı bir misyonla ortaya çıkmanın yol açtığı risklerin farkında olan Maryam Durani bu riskleri göze almış bulunuyor. Bu tehlikelerle yüzyüze kalan yakın ve geniş ailesinden de güç alarak çalışmalarını sürdürüyor. Dört yıl önce bombalı bir suikast saldırısına uğrayıp yaralandı ve neredeyse yaşamını kaybediyordu. Muhafazakar değerler ve Taliban etkisi altındaki Güney Afganistan’da, Kandahar İl Hükümeti’nde görev yapmak bir kadın için sıradışı bir durum olmasına karşın Maryam Durani kalıplaşmış yargılar ve kültürel normlara meydan okudu. Kendi durumlarını ve ailelerinin koşullarını değiştirme mücadelesindeki kadınlar için güçlü bir rol modeli oldu. Sahip olduğu yetkileri Kandahar kadınları için adalet, barış, insan hakları ve temel özgürlükleri geliştirmek amacıyla kullanmaktadır.
Adanmış bir yaşam
Durani, toplumun dezavantajlı kesimlerini eğitmeye ve kadınlar için eşitlik ve evrensel insan haklarını savunmaya yaşamını adamıştır. Afganistan’ın geleceğine en büyük yatırımın öğretmenler olduğuna, onların mesleki gelişimlerine yatırım yapmanın öğrenimlerini teşvik edecek bilgi ve enformasyona erişimlerini sağlayacağına inanmaktadır. Bunun da Afganistan gençliğine yüksek kaliteli bir eğitim sağlamada katkısı olduğunu düşünmektedir. Durani’ye göre, Afganistan’da barışı teşvik etmek için, kaliteli topluluk temelli eğitime eşit erişimin yaygınlaştırılması, kız ve erkek çocuklarının okula devamını artıran programların desteklenmesi gerekmektedir.
Kadınların sesi olmayı başarmak
Maryam Durani, çeşitli görevleri bir arada yürütmektedir. Kandahar İl Meclisi’nde halk temsilcisi olmanın yanısıra kadınların koşullarını iyileştirmeyi amaçlayan kar amacı gütmeyen bir kadın kalkınma örgütünün de direktörlüğünü yapmaktadır. 2010 yılında Kandahar’da kurulan kadınlara özel Merman Radyo’nun kurucusu ve sahibidir. Merman Radyo’yu kurma amacı, Kandahar eyaletindeki cinsiyet eşitsizliklerini ele almak ve kadınların sesini ön plana çıkarmaktı. Radyo, Kandahar gençlerini, özellikle de kadınları ve medya alanındaki profesyonelleri, cinsiyet, insan hakları, iyi yönetim, hukukun üstünlüğü gibi hassas konuları, bunların yanısıra ekonomik ve sosyal sorunları ele almada teşvik etmektedir. Durani, bu radyoyu kurma amacını şöyle dile getiriyor: “Kandahar’da herhangi bir etkinlik veya tartışma için aynı anda erkekleri ve kadınları bir araya getirmek çok zor. Bu yüzden, mesajı aynı anda mümkün olduğunca çok insana iletmek için bu radyoyu kurdum.”
Afganistan’da ilk kadın internet kafesi
Maryam Durani, Kandahar Kadın Ağı’nı kurarak kadın hakları savunuculuğunu başlattı. Bu ağ, 2013 yılından bu yana kadınların güçlendirilmesi için çalışma yürüten bir platformdur. Kandahar Kadın Ağı’na kadınların liderlik ettiği 25 kuruluş üyedir. Durani’nin kurucusu olduğu Malalai Maivandi İnternet Cafe, daha fazla kadına güvenli ve rahat bir ortamda dünyaya bağlanma olanağı sunan Afganistan’daki ilk kadın internet kafesidir. Kafe, 25 Eylül 2013’te açıldı. Kafe’nin kuruluş amacına uygun olarak kadınlar ve genç kızlar, kafeyi güncel olaylar hakkında bilgi sahibi olmak ve eğitim materyali almak için kullanabilmektedirler. Durani, ayrıca Kandahar/Afganistan’daki Kızlar İçin Modern Çalışmalar Enstitüsü olan Öğrenim Evi’nin de kurucusudur. Öğrenim Evi, 600’den fazla kadına, İşletme Yönetimi, Bilgi Teknolojisi, İngilizce ve İletişim alanlarında eğitim olanağı sunmaktadır. Bu kurumun programları, öğrencilerine kendilerini ve ailelerini geçindirme, topluluklarını geliştirme ve Kandahar’ın yeniden inşasına katılmada gerekli olan becerileri kazandırmaktadır. Afganistan’daki ilklerden biri de bir kadın kütüphanesinin açılmasıdır. Kadın kütüphanesi Bebe Aisha tarafından kuruldu. 4000’den fazla kitabın bulunduğu kütüphane türünün ilk örneği olma özelliğini taşıyor. Kütüphane, kadınlara kitap okuma ve farklı konularda çeşitli kitaplara doğrudan erişebilme olanağı veren huzurlu bir alan sunma amacını taşıyor. Halk kütüphanelerine kolayca gidemeyen ve huzur içinde okuyamayan kadınlar ve genç kızlar için bu kütüphane çok sayıda faydalı kitap bulabilecekleri iyi, huzurlu ve sakin bir okuma alanı demek. Ayrıca, bilgi ve eğitim düzeylerini iyileştirmek için bilgiye ve okuma alanına eşit erişim olanağı vermektedir.
Can pahasına yaşam mücadelesi vermek
Maryam Durani, kadınların hak savunuculuğu çalışmalarına Eylül 2020’de yeni birini ekledi: Kadınlar için yeni bir fitness merkezi açmak. Kadınlar için yürüttüğü çalışmaları nedeniyle hedef haline gelen; iki intihar saldırısı ve bir suikast girişiminden kılpayı kurtulan, sayısız ölüm tehdidine maruz kalan Durani, fitness merkezi açtığı için de sert kamuoyu eleştirilerine maruz kaldı. Kurduğu spor salonu, kilitli bir yerleşkenin içindeki penceresiz bir bodrumda, meraklı gözlerden korunup saklanmış bir halde varlığını sürdürmektedir. Bir grup müşteriyle egzersiz yapan Durani, yaklaşımları şöyle ifade ediyor: “Kadınların tepkisi çok olumluydu çünkü buna ihtiyaçları vardı. Beni rahatsız eden, erkeklerin tepkisiydi…kulübümüze olumsuz tepki verdiler ve hatta kulübümüzün Şeriat’a karşı olduğunu düşündükleri için bana hakaret ettiler.”
Fitness merkezinin son halkasını oluşturduğu Khadija Kubra Kadınlar Derneği’ni Maryam Durani, babasının ve erkek kardeşi Mustafa Durani’nin yardımıyla 2004 yılından bu yana işletiyor. Dernek bünyesinde, bir radyo istasyonu, kadınlar için İngilizce ve okuma-yazma dersleri, bir İslami okul ve kadınlar tarafından yapılan kıyafetlerin satıldığı bir terzilik merkezi yer alıyor.
Yürüttüğü cesur çalışmalar örnek oldu
Günümüzde kadınların koşullarını iyileştirmek amacıyla çalışmalarını sürdüren Maryam Durani şu görevleri üstleniyor: Kandahar Kadın Danışma Kurulu’nda, Kandahar’daki UNAMA Barış Diyaloğu Kurulu’nda ve UNAMA Yolsuzlukla Mücadele Kurulu’nda asistan, Khadija Kubra Kadın Kültür Derneği ve Merman Kadın Radyosu’nda direktör, Kandahar Kadın Ağı Başkanı ve Kadın Eğitim Merkezi müdürü.
Maryam Durani cesur çalışmaları nedeniyle birçok ödülle onurlandırıldı. Mart 2012’de ABD Dışişleri Bakanı’nın Uluslararası Cesur Kadınlar Ödülü’nü aldı. Aynı yıl Time Dergisi’nce belirlenen “Dünyanın En Etkili 100 Kişisi”nden biri oldu. Temmuz 2013’te Ulusal Demokrasi Vakfı tarafından seçilen 30 genç aktivist arasında ismi yer aldı. Mayıs 2014’te Hollanda’nın Middelburg kentinde Roosevelt Dört Özgürlük Ödülü ile ödüllendirildi. Kasım 2015’te, Birleşmiş Milletler’in Uluslararası Barış Nesli Ödülü’ne layık görüldü. 10 Aralık 2015’te de Simorg Uluslararası Barış Ödülü’nü aldı.
