Dîlan Kunt Ayan: “Ger em bi rastî li ser aştiyê diaxivin; divê garantiyên destûrî û yasayî ji bo nasname, ziman û çanda Kurdî derkevin pêş. Divê astengiyên li pêşiya siyaseta demokratîk, bên rakirin. Divê sîstema qeyûman bi dawî bibe. Divê pirsgirêka girtiyên siyasî yên di girtîgehan de, bê çareserkirin.”
Parlamentera DEM Partiyê, Dîlan Kunt Ayan diyar kir ku ji bo pêvajoya “Aştî û Civaka Demokratîk” here serî divê dewlet gavê biavêje û got:” Îradeyek ji bo bidawîanîna şerê çekdarî hatiye nîşandan û di nav civakê de hêviyek xurt ji bo aştî û çareseriyek demokratîk derketiye holê. Lê, ji bo ev pêvajo rêkûpêk pêşve biçe, divê rayedarên siyasî û dewlet jî gavên berbiçav bavêjin.”
Parlamentera Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) a Rihayê, Dîlan Kunt Ayan li ser mijarên pêvajoya “Aştî û Civaka Demokratîk”, peyamên di 8’ê Adarê de hatin dayin, rapora ji aliyê Komîsyona Piştevaniya Neteweyî Xwişk-Biratî û Demokrasiyê ve hatiye amadekirin û wateya 4’ê Nîsanê Roja Rojbûna Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan nirxandin kir.
Divê dewlet gavan bavêje
Dîlan Kunt Ayan diyar kir ku ji bo pêvajoya “Aştî û Civaka Demokratîk” here serî divê dewlet gavê biavêje û wiha got:”Banga ji bo Aştî û Civaka Demokratîk a ku ji hêla Birêz Abdullah Ocalan ve di 27’ê Sibata 2025’an de hat kirin, ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd, xalek dîrokî ye. Ev pêvajo derfeteke dîrokî ye ku ne tenê ji bo gelê Kurd, lê ji bo hemû gel û baweriyên li vî welatî dijîn dikare deriyê demokratîkbûnê veke. Ji ber ku êdî rastiyeke pir eşkere ye ku bêyî çareserkirina pirsgirêka Kurd li Tirkiyeyê demokrasiyeke rastîn nayê avakirin. Di vê gavê de, pêvajo hîn temam nebûye; lêbelê, mirov dikare bêje ku asteke giring derbas bûye. Îradeyek ji bo bidawîanîna şerê çekdarî hatiye nîşandan û di nav civakê de hêviyek xurt ji bo aştî û çareseriyek demokratîk derketiye holê. Lêbelê, ji bo ku ev pêvajo rêkûpêk pêşve biçe, divê rayedarên siyasî û dewlet jî gavên berbiçav bavêjin. Pêşî û berî her tiştî, divê were qebûlkirin ku Birêz Ocalan yek ji navbeynkar û aktorên damezrîner ên sereke yê di vê pêvajoyê de ye û divê şert û mercên ji bo xebat û ragihandina wî ya azad werin misogerkirin. Her wiha, divê rêziknameyên ku ji hêla hiqûqa navneteweyî ve têne xwestin, bi taybetî mafê hêviyê, were pêkanîn.”
Jin bi hêz daketin kolanan
Dîlan Kunt Ayan li ser peyamên 8’ê Adara sala 2026’an jî wiha got:”Îsal, di 8’ê Adarê de jin li gelek bajarên Kurdistan û Tirkiyeyê bi peyamek bihêz daketin kolanan. Jin bi pêşengiya avakirina aştî, demokrasî û civatek azad daketin kolanan. Jin ne tenê ji bo daxwazên xwe yên ji bo maf û wekheviyê bînin ziman, di heman demê de ji bo piştgiriya xwe ji bo pêvajoya ‘Aştî û Civaka Demokratîk’ a berdewam nîşan bidin, li meydanan bûn. Yek ji peyamên herî bingehîn ên ku di çalakiyên 8’ê Adarê de, ev bû: Jin aştiyê çêdikin û civakî dikin. Aliyekî din ê giring ê 8’ê Adara îsal peyama ku Birêz Abdullah Ocalan ji jinan re şandibû. Di peyama xwe ya 8’ê Adarê de Birêz Abdullah Ocalan bal kişand ser rola dîrokî ya jinan a di têkoşîna aştî û demokrasiyê de.”
Rapora hat amadekirin têr nake
Dîlan Kunt Ayan di heman demê de bal bir ser rapora ku ji aliyê komisyonê ve di binê banê meclisê de hatiye amadekirin û wiha pê de çû:”Bêguman, giring e komîsyona di Parlamentoyê de hatî avakirin raporekê amade bike. Ji ber ku di çareserkirina pirsgirêkek dîrokî û civakî ya wekî pirsgirêka Kurd de, beşdarbûna Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê û xurtkirina zemîna siyasî pêwist e. Lêbelê, dema em li rapora ku hatiye weşandin dinêrin, hîn ne mimkûn e em bêjin ew perspektîfeke çareseriyek bêkêmasî û têrker pêşkêş dike. Nêzîkatiyên aliyên dîrokî û civakî yên pirsgirêka Kurd bi têra xwe çareser nakin û pirsgirêka demokrasiyê bi perspektîfek ewlehiyê ya teng û di çarçoveya ‘terorîzmê’ de sînordar dikin, ne rast in. Lêbelê, paşguhkirina bi tevahî ya vê raporê jî dê xelet be. Em vê raporê ne wekî encamek an peymanek dawî, lê wekî xalek destpêkê û bingehek ji bo danûstandinan dibînin. Ya bi rastî giring e, ev e ku ev rapor veguhere gavên demokratîk ên berbiçav. Ger em bi rastî li ser aştiyê diaxivin; divê garantiyên destûrî û yasayî ji bo nasname, ziman û çanda Kurdî derkevin pêş. Divê astengiyên li pêşiya siyaseta demokratîk, bên rakirin. Divê sîstema qeyûman bi dawî bibe. Divê pirsgirêka girtiyên siyasî yên di girtîgehan de, bê çareserkirin. Ev tedbîrên berbiçav in û divê pêk werin. Divê komisyon rêziknameyên qanûnî yên berbiçav ên xizmeta aştî û demokrasiyê dikin, di Parlamentoyê de bi cih bike. Divê ev gav bêyî derengmayînek din werin avêtin, ji ber tiştê civak hêvî dike êdî ne nîqaş in, civak polîtîkayên encamgir, hêvî dike.”
Çareseriya demokratîk û îradeya gel divê
Dîlan Kunt Ayan bal bir ser geşedanên li Rojava û li Rojhilatê Kurdistanê jî û wiha dewam kir:”Bê guman, pêşketinên li Rojhilata Navîn ji lêgerîna berdewam a ji bo aştî û çareseriyek demokratîk a li Tirkiyeyê ne serbixwe ne. Li herêmek ku Kurd li çar beşên cuda dijîn, pêşketinên siyasî û civakî bi xwezayî bandorê li hev dikin. Ji ber vê, pêşketinên li Sûriye û Îranê, bi taybetî dikarin rasterast bandorê li hest, bendewarî û baweriya civaka Kurd a li Tirkiyeyê di derbarê pêvajoyê de bikin. Wekî mînak, zext û pevçûnên leşkerî yên dijwar ên bi êrişên li ser taxên Kurdan li Helebê di 6’ê Çileyê de dest pê kirin û paşê belavî herêma Rojava bûn, di nav civaka Kurd de şikestin û fikarek cidî çêkir. Ji ber ku ji bo bi mîlyonan Kurd, Rojava ne tenê herêmeke erdnîgarî ye; ew cihek e ku xizm, xwişk û birayên wan lê dijîn. Ji ber vê, her pêşketinek li wir rasterast bandorê li cîhana hestyarî û siyasî ya Kurdên li Tirkiyeyê dike. Yek ji mînakên herî berbiçav ên vê pêşketinên li ser sînorê Kobanê bûn. Li her du aliyên sînor mirov hene ku xizmên wan hene û beşek ji heman malbatan in. Ji ber vê, her pêşketinek li Rojava bandorek rasterast li ser civaka Kurd a li Tirkiyeyê dike û carnan dikare bandorê li ser baweriya bi pêvajoya berdewam jî bike. Dema ku em li rewşa herêmî dinêrin, pêşketinên li Îranê wekî mijarek girîng derdikevin pêş. Pergala siyasî ya zordar ku bi salan e li Îranê berdewam dike, krîzek cidî ya meşrûiyetê dijî, bi taybetî ji ber polîtîkayên wê yên li dijî Kurdan, jinan û komên cuda yên civakî. Xwepêşandanên civakî, ku ji hêla jin û ciwanan ve têne rêvebirin, ev krîza meşrûtiyetê hîn bêtir eşkere kiriye. Di vî warî de, eşkere ye ku rejîma otorîter a li Îranê û polîtîkayên wê yên zordar li dijî daxwazên azadiyê yên gel nayên domandin. Ji ber vê, divê pêşeroja Îranê ji hêla veguherîna demokratîk a gelê Îranê û aktorên civakî û siyasî yên welat ve were teşekirin. Kurd, jin, ciwan û komên din ên civakî di vê pêvajoya demokratîkbûnê de aktorên sereke ne. Ji ber vê sedemê, rêya aramiya mayînde li Rojhilata Navîn ne di destwerdanên leşkerî de ye, lê di çareseriyên demokratîk ên li ser bingeha îradeya gel de ye. Serkeftina lêgerîna domdar a ji bo aştî û civakek demokratîk a li Tirkiyeyê, di vî warî de, dikare ne tenê ji bo Tirkiyeyê, lê ji bo gelên din ên herêmê jî wekî mînakek sozdar xizmetê bike.”
Divê Birêz Ocalan azad be
Dîlan Kunt Ayan got divê Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan azad bibe û wiha bi dawî kir:”Ji ber Birêz Ocalan azadî, wekhevî û aramiyê ji bo hemû gelan dixwaze loma em dikarin bêjin yek ji tiştên herî giring ê 4’ê Nîsanê Roja Rojbûna Birêz Ocalan bi wate dike, ev e. Lê belê niha tecrîdek didome û ji bo aştî, aramî û azadiyê divê ev tecrîd bi dawî bibe. Ji bo pêvajoya ‘Aştî û Civaka Demokratîk’ bi rêk û pêk pêşve biçe divê Birêz Ocalan bi awayekî azad bikaribe tevlî pêvajoyê bibe. Bi heman awayî, divê astengiyên li pêşiya siyaseta demokratîk werin rakirin, divê pratîka tayînkirina qeyûman bi dawî bibe û divê li gorî prensîbên hiqûqî yên demokratîk derbarê girtiyên siyasî de gav werin avêtin. Ji bo vê jî azadî şert e.”
