“Dünya küçük bir yer; kadınların küresel ve bölgesel faaliyetleri birbirini etkileyebilir. İran’daki ve bölgedeki kadınlar savaşların, çatışmaların ve İslam ile Batı arasındaki tartışmanın merkezinde yer alıyor. Kadın hakları ve demokrasi mücadelesiyle savaşları, çatışmaları ve İslam ile Batı’nın ikiliğini sona erdirebiliriz.”
Mahboubeh Abbasgholizadeh, İranlı bir kadın hakları aktivisti, araştırmacı, gazeteci ve film yapımcısıdır. 1990’lardan bu yana İran’da önemli bir rol oynamaktadır. Zanan Yayın Ağı’nın direktörüdür. Taşlanarak Ölümü Durdurma Kampanyası ve İran Kadınları Şartı hareketinin aktif bir üyesi olmanın yanısıra Sivil Toplum Kuruluşları Eğitim Merkezi (NGOTC) ile Kadın Yazarlar ve Gazeteciler Derneği’nin yöneticiliğini de yapmıştır. Farzaneh Kadın Çalışmaları Dergisi’nin baş editörlüğü, Entesharate Banoo (Banoo yayını) ve Entesharate Jamee İranian (İran toplumu yayını) yöneticiliği de görevleri arasında yer almıştır. Çok sayıda ulusal ve uluslararası konferansa katılmıştır. İran’ın en popüler muhalif gazetesi Sharg (Doğu) ve İran Devrimi’nden sonra kadın sorunlarına odaklanan ilk bağımsız dergi Zanan’a (Kadın) düzenli olarak katkıda bulunmaktadır. Faaliyetleri nedeniyle birkaç kez tutuklanan Abbasgholizadeh, 2010 yılında İran’ı terkederek Avrupa’ya gitmiş ve İran Devrim Mahkemesi’nce gıyabında “ulusal güvenliğe karşı eylemler” gerekçesiyle iki buçuk yıl hapis ve 30 kırbaç cezasına çarptırılmıştır.
İran islam devriminde yer aldı
Mahboubeh Abbasgholizadeh 1958’de İran’ın Horamshar şehrinde dünyaya geldi. Tahran Üniversitesi’nden Teoloji lisansı elde etmenin yanısıra Tahran İslam Üniversitesi’nden İslam İlimleri lisansı ve Tahran Allameh Tabatabaee Üniversitesi’nden İletişim Bilimleri yüksek lisansı derecelerine sahiptir. 1980-81 yıllarında Kahire’deki Ain-Şems Üniversitesi’nde Arap edebiyatı eğitimi aldı. İnsan hakları, kadın çalışmaları ile kadın ve kalkınma konularında kısa kursları eğitimine ekledi. Entelektüel başlangıç noktası dinin dinamizmi ve modern fikirlerdi. İran İslam Devrimi’nde yer aldıktan sonra Kur’an’ın feminist yorumları ile ilgilenmeye başladı. Bir Kur’an okuma grubuna katıldı ve 1986 yılında Kadın Çalışmaları ve Araştırma Enstitüsü’nün (IWSR) kurucuları arasında yer aldı. 1993 yılında enstitünün dergisi Farzaneh’in (Bilge Kadın) editörü oldu. Bu görevini 2003’te IWSR’den ayrıldıktan sonra da sürdürdü.
Kadınların iyi bir İslami yaşam sürmelerine yardımcı olabilecek bir bilim dalı olarak kadın çalışmalarına ihtiyaç duyulduğunu savunuyordu. Uzun yıllar İslam ve kadın konularına yoğunlaştıktan sonra, “Cinsiyet eşitliği bağlamında, uygulanan şeyin Kur’an’da söylenenle aynı olmadığı sonucuna vardım” diye ifade ediyordu düşüncesini.
Antidemokratik uygulamalara karşı çıktı
1990’larda Muhammed Hattami hükümetiyle ilişkili reform hareketine katılan Abbasgholizadeh, toplumsal cinsiyet ve kültürel faaliyetler yerine ekonomik kalkınma ve feminist konulara odaklanan STK faaliyetlerinde yer aldı. Gazeteciliği ve editörlüğü çerçevesinde Farzaneh Kadın Çalışmaları Dergisi’nin on sayısını yayınlarken yayıncı olarak da birçok feminist kitabı tercüme ederek yayınladı.
Bu yıllarda yargının kontrolünü ellerinde bulunduran muhafazakarlar reform hareketine karşı çıkarak çok sayıda gazete, dergi ve yayını kapattılar. 1997’de kadın yayınlarına yönelik baskıların artmasıyla Abbasgholizadeh, işsiz kalan kadın medya çalışanlarına gelir getirici faaliyetler sağlayıp onları desteklemek amacıyla Kadın Yazarlar ve Gazeteciler Derneği adında bir sivil toplum kuruluşu kurdu. Bu kapsamda, projeler ve sergiler düzenleyerek, onlara bilgisayar ve kamera sağlayarak bu çalışmalarda yer almalarını ve böylece maddi gelir elde etmenin yanısıra entelektüel olarak da gelişmelerini sağladı. Bu faaliyetleri vasıtasıyla kadınların çalışma hakkına ve gazete, dergi ve yayınevlerinin kapatılmasının antidemokratikliğine dikkat çekti.
Bu dönemde ayrıca Kadınların Kamu Stadyumlarına Erişimi Kampanyası’nda, Taşlanarak Ölümü Durdurma Kampanyası’nda ve İran Kadınları Şartı’nda aktifçe rol aldı.
İran hükümetince tutuklandı
Abbasgholizadeh, kadın sivil toplum örgütlerini güçlendirmek amacıyla STK Eğitim Merkezi’ni (NGOTC) kurarak kapasite geliştirme ve savunuculuk çalışmaları yürüttü. 2004 yılında BM kadın haklarına ilişkin eylem planını gözden geçiren Bangkok konferansı için bölgedeki ve Orta Asya’daki kadınları organize etme görevini üstlendi. Londra’da yapılan Avrupa Sosyal Forumu’na katıldı. Bangkok’ta yaptığı bir konuşma gerekçe gösterilerek, Ekim 2004’te İran hükümetince tutuklandı ve bir ay cezaevinde kaldı. Müdürlüğünü yaptığı Sivil Toplum Kuruluşları Eğitim Merlezi kapatıldı. Bu tutuklanma onu feminist faaliyetler yürütmede daha kararlı kıldı. Bu konuda yazar Rostami-Povey ile yaptığı bir röportajda şunları söylüyordu: “Sivil toplum örgütü aktivisti olarak hapse girdim. Feminist bir aktivist olarak çıktım. Ayrıca Müslüman feminist kimliğimi de gözden geçirmek zorunda kaldım. Müslüman feminist olduğumu ısrarla belirttiğimde, sorgu görevlim sürekli olarak öyle olmadığımı söylüyordu. İslam’ın farklı bir yorumunu savunmaya çalışsak da, muhafazakar İslamcıların kendi söylemlerinde ısrar edecekleri sonucuna vardım. Bu nedenle, söylemimi değiştirmeye ve laik bir feminist olmaya, sıradan kadınlarla çalışmaya ve eşitsiz cinsiyet ilişkilerine aşağıdan meydan okumaya karar verdim.”
Mahboubeh Abbasgholizadeh 8 Mart 2007 Uluslararası Kadınlar Günü öncesinde 32 kadın aktivistle beraber bir kez daha tutuklandı. Evin Hapishanesi’nde bir aydan fazla kaldıktan sonra kefaletle serbest bırakıldılar. Amacının sistemi değiştirmek olmadığını, reform istediğini söylemişti savunmasında. Tutukluluğu sürecinde o ve diğer kadın aktivistler dünyanın dört bir yanından yüzbinlerce dayanışma mektubu ve mesajı aldılar.
İran kadınları şartı’nın aktif bir üyesi
Kadın dayanışmasının önemine dikkat çekiyordu konuşmalarında: “Diğer kadın gruplarıyla dayanışma çalışması, kadın hakları aktivizminin özüdür: Sadece birbirimizle dayanışma içinde ve aşağıdan gelen sıradan kadın ve erkeklerle çalışarak haklarımızı elde edebiliriz.” diyen Abbasgholizadeh, Taşlanarak Ölümü Durdurma Kampanyası ve İran Kadınları Şartı’nın aktif bir üyesidir. Çalışmalarını bir site üzerinden, ayrıca toplantılar ve konferanslar şeklinde sürdürmektedirler.
Abbasgholizadeh, Haziran 2009’da yapılan tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından hükümetin göstericilere yönelik baskısını eleştiren Ayetullah Hüseyinali Montazeri’nin cenazesine katılmaya çalışan birçok kişiyle birlikte 21 Aralık 2009’da bir kez daha tutuklandı. Kolektifinin çektiği filmleri internet sitesinden kaldırması şartıyla 24 saat sonra serbest bırakıldı. Hemen ardından İran’ı terkederek Avrupa’ya gitti. Mayıs 2010’da “kamu güvenliğini bozmayı, kamu düzenini bozmayı ve hükümet yetkililerine karşı gelmeyi amaçlayan komplo ve işbirliği yoluyla ulusal güvenliğe karşı eylemler” gerekçesiyle gıyabında 30 ay hapis ve 30 kırbaç cezasına çarptırıldı.
Kadın hakları ve demokrasi mücadelesi
Yazar Rostami-Povey ile yaptığı diğer bir röportajda dünya üzerine düşüncelerini de paylaşan Abbasgholizadeh şunları söylüyor: “Dünya küçük bir yer; kadınların küresel ve bölgesel faaliyetleri birbirini etkileyebilir. İran’daki ve bölgedeki kadınlar savaşların, çatışmaların ve İslam ile Batı arasındaki tartışmanın merkezinde yer alıyor. Kadın hakları ve demokrasi mücadelesiyle savaşları, çatışmaları ve İslam ile Batı’nın ikiliğini sona erdirebiliriz.”
“Modern dünyada bir fark yaratmamız önemlidir. İyimserim ve gelecekteki değişimlerin köklerinin bugünkü faaliyetlerimizde yattığını hissediyorum. Yüz yıl önce İran’da kadınlar kız okulları kurmak için mücadele ettiler. Bugün üniversite öğrencilerinin %64’ü kadın. Umarım çocuklarımız birgün ebeveynlerinin cinsiyet eşitliği ve demokrasi için hapse girdiğini söyleyebilirler. Bugünkü faaliyetlerimizde miras bırakacağımız, gelecek için bir değişim yarattığımı hissediyorum.”
Mahboubeh Abbasgholizadeh, ifade ve basın özgürlüğü alanındaki çalışmaları nedeniyle 2010 yılı Johann Philipp Palm Ödülü’ne layık görüldü. Günümüzde Amerika’daki Connecticut Üniversitesi’nde Müslüman Bağlamlarda Kadın Sosyal Hareketleri dersi vermektedir.
“Neden Farzaneh?” (1993) ve “İran’da İslami Feminizmin Deneyimi” (2000) adlı kitapları ve “Parmaklıklar Ardındaki Kadınlar” adlı filmi bulunmaktadır.
