Tüm hayatı boyunca dışlanmış insanlarla çalıştı. Bunlar arasında; Holokost’tan kurtulanlar, sığınmacılar, mülteciler, Kuzey İrlanda’daki çatışmadan etkilenenler, insan ticareti mağduru olan erkek, kadın ve çocuklar, soykırım, işkence, tecavüz ve kadın sünneti mağduru olanlar, Uzak Doğu savaş esirleri, eski rehineler ve yurt dışında işkenceye maruz kalanlar vardı.
Helen Rae Bamber, İngiliz bir psikoterapist ve insan hakları aktivistiydi. 1945’te İkinci Dünya Savaşı sona erdiğinde, toplama kamplarındakilerin kurtarılmasıyla birlikte Almanya’da Holokost’tan kurtulanlarla çalıştı. 1947’de döndüğü Britanya’da çalışmalarını sürdürdü ve Uluslararası Af Örgütü’nün kurulmasına yardım etti. Daha sonra İşkence Mağdurlarının Bakımı İçin Tıbbi Vakıf’ın kurucu ortaklarında biri oldu. İnsan hakları ihlallerinden kurtulanlara yardım etmek amacıyla 2005’te Helen Bamber Vakfı’nı kurdu.
Tüm hayatı boyunca dışlanmış insanlarla çalıştı. Bunlar arasında; Holokost’tan kurtulanlar, sığınmacılar, mülteciler, Kuzey İrlanda’daki çatışmadan etkilenenler, insan ticareti mağduru olan erkek, kadın ve çocuklar, soykırım, işkence, tecavüz ve kadın sünneti mağduru olanlar, Uzak Doğu savaş esirleri, eski rehineler ve yurt dışında işkenceye maruz kalanlar vardı. Aralarında Gazze, Kosova, Uganda, Türkiye ve Kuzey İrlanda’nın da olduğu birçok ülkede çalışmalar yürüttü.
Nazi tehdidi hissederek büyümek
Helen Bamber, Helen Balmuth adıyla 1 Mayıs 1925’te İngiltere’nin başkenti Londra’da dünyaya geldi. New York’ta doğan babası Louis Balmuth’un ailesi, Yahudi pogromlarının yaşandığı bir dönemde Polonya’ya dönmüş, Louis dokuz yaşındayken de yeniden İngiltere’ye taşınmıştı. Louis Balmuth daha sonra Polonya kökenli ve Britanya doğumlu Marie Bader ile evlenmişti. Kızları Helen Kuzeydoğu Londra’nın Yahudi bölgesi Amhurst Park’da doğup büyüdü. Babası gündüzleri muhasebeci, kalan zamanlarında da filozof, yazar ve matematikçi olarak çalışıyordu. Annesi Marie ise, kızının ünlü bir sanatçı olmasını umut eden bir şarkıcı ve piyanistti. Helen’in ailesinin maddi durumu kötüleştiğinde onu Londra’daki özel bir Yahudi okulundan alarak çok mezhepli bir ilkokula naklettiler. Sonra Tottenham’daki bir liseye burslu olarak devam etti. Çocukluğu çoğu zaman hastalıkla geçti.
Helen Bamber’in büyükbabası, Rus anarşist Peter Kropotkin’in fikirlerini takip eden bir politikacıydı. Babası da insan haklarına güçlü bir inanç besliyordu ve bu inancı radikal bir şekilde ailesine de işlemişti. Nazi tehdidi ailede derinden hissediliyor, Helen’in akıcı bir Almanca konuşan babası Berlin Radyosu’nu dinleyerek siyasi durumu yakından takip ediyordu. Mevcut sorunların anlaşılması için aileye, Hitler’in “Mein Kampf” (Kavgam) kitabından bölümler okuyordu. Helen Bamber, evlerinde sürekli kötü bir his olduğundan söz ediyordu sonraları.
Bamber, genç bir kız olduğu 1930’ların sonlarında, faşizme kayan İngiliz aşırı sağcı politikacı Oswald Mosley’in siyasi partisi İngiliz Faşist Birliği’ne karşı protestocu bir gruba katıldı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Suffolk’a gönderildi. Annesinin kuzenleri Chaim ve Menachem, 1913 yılında Avusturya-Macaristan’ın Galiçya ve Lodomeria Krallığı’nda kurulan İşçi Siyonist, laik bir Yahudi gençlik hareketi olan Hashomer Hatzair’in (Genç Muhafızlar) önde gelen liderleriydi. Annesinin bu yeğenleri Helen’in anne-babasını Helen’i bir Filistin kibbutzunda (tarıma dayalı Yahudi topluluk) yaşaması için göndermeye teşvik ediyorlardı.
“İnsan, vahşet bilgisiyle nasıl yaşar?”
İkinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Helen Bamber, Nazi toplama kamplarından kurtulan Yahudilere yardım etmek için gönüllü arayan bir ilana yanıt verdi ve Harley Street’te bir doktorun sekreteri olarak işe başladı. Henüz yirmi yaşındayken Yahudi Yardım Birimi ile beraber Almanya’da Celle yakınlarındaki Bergen-Belsen toplama kampına giren ilk rehabilitasyon ekiplerinden birinde görevlendirildi. Bu kampta bulunan 20 bin Holokost kurbanının fiziksel ve psikolojik iyileşmesinde destek oldu. Genç yaşına rağmen iyi bir organizatör olarak verimli çalışmalar yürüttü ve yöneticilerinin takdirini kazandı. Toplama kampının korkunç gerçekleri bir yandan onu korkularının üstesinden gelmeye teşvik ederken diğer yandan da yaşananların tanıklığını yapma sorumluluğunu yükledi. Şöyle diyordu: “Bir şeyle yüzleşmem gerektiğini hissettim, kendi içimdeki korkuyla. Başkalarının korkusunu anlamam ve korkunun üstesinden gelmekle ilgili bir şey anlamam gerekiyordu- yaşamak. İnsan, vahşet bilgisiyle nasıl yaşar?”
Bamber, toplama kamplarından kurtulan ve tüberküloz olan bir grup gencin İsviçre’ye gönderilmesi konusunda görüşmeler yapmak üzere Almanya’da iki buçuk yıl kaldı.
Yahudi mülteci komitesi ile çalıştı
1947 yılında İngiltere’ye dönen Helen Bamber, Yahudi Mülteci Komitesi ile çalıştı ve Toplama Kamplarından Genç Çocukların Bakımı Komitesi’ne atandı. Sonraki sekiz yıl süresince, ünlü psikanalist Sigmund Freud’un en küçük kızı ve Avusturyalı Yahudi kökenli İngiliz bir psikanalist olan Anna Freud’un adını taşıyan Anna Freud Kliniği ile yakın işbirliği içinde, ruhsal sorunları olan genç yetişkinler ve çocuklarla çalışmak üzere eğitim aldı. Bir yandan da Londra Ekonomi Okulu’nda yarı zamanlı Sosyal Bilimler eğitimi gördü.
Helen Bamber 1947’de Nürnberg’den Alman Yahudi bir mülteci olan Rudi Bamberger ile evlendi. 23 yıl süren evlilikleri 1970’te boşanmayla sonuçlandı. Sonradan biri fizikçi (Jonathan), diğeri de heykeltraş (David) olan iki oğul sahibiydiler.
Çocuklar için çalışmalar yürüttü
Bamber 1958’de St. George in the East End Hastanesi’nde ve ardından Middlesex Hastanesi’nde Almoner (ihtiyaç sahibi yoksullara para dağıtmakla görevli kilise memuru) olarak atandı. Çocuklar için yürüttüğü kampanyanın ardından Ulusal Hastane Çocuk Refahı Derneği’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı. Dernek, Britanya’da bir annenin küçük çocuğuyla birlikte kalmasına izin verme uygulamasını başlattı. Bamber 1961’de yeni kurulan Uluslararası Af Örgütü’ne katılarak ilk Britanya grubunun başkanlığını üstlendi. 1974’te örgüt bünyesinde Tıp Grubu’nun kurulmasına yardımcı olup sekreter olarak atandı. Bu grubun çalışmaları sonucu, Britanya Tıp Birliği bir İşkence Çalışma Grubu kurdu ve bu grup, Şili, Sovyetler Birliği, Güney Afrika ve Kuzey İrlanda’daki hükümet işkencesi üzerine çığır açan araştırmalara öncülük etti.
Helen Bamber, Tıp Grubu’nun diğer üyeleriyle birlikte 1980 yılında Uluslararası Af Örgütü Yürütme Konseyi’nden istifa etti. 1985’te de Af Örgütü’nden topluca ayrılarak Londra’daki Ulusal Ilımlılık Hastanesi’ndeki odalarda İşkence Mağdurlarının Bakımı İçin Tıp Vakfı’nı kurdular. İki yıl sonra Kentish Town’a taşınan Tıp Grubu, uzman fiziksel ve psikolojik yardıma ihtiyaç duyan kişilerle sık sık ilgilendikleri için, hastalara uzun süreli bakım sunmayı hedefledi. Grup, 90’dan fazla ülkeden 3000 kadar hastayı tedavi etti. Bamber, 2002 yılına kadar müdür olarak sürdürdüğü görevini, hastalarla olan çalışmalarına yoğunlaşmak için bu tarihte bıraktı.
Helen Bamber vakfı
Helen Bamber, küresel şiddetin değişen kalıplarına ve giderek daha da düşmanca bir hal alan siyasi ortama yanıt olabilmek amacıyla, 2005 yılında, 80 yaşına varmışken, işkence mağdurlarıyla kurmuş olduğu rehabilitasyon çalışmalarını genişletmek için Helen Bamber Vakfı’nı kurdu.
Aşırı fiziksel, cinsel ve psikolojik şiddet, istismar ve sömürüye maruz kalmış mülteciler ve sığınmacılara uzman bakım ve destek sağlayan Helen Bamber Vakfı yılda 800’den fazla başvuru alıyor. Vakfa başvuranlar, devlet destekli işkence, dini-siyasi zulüm, insan ticareti, zorla çalıştırma, cinsel sömürü ve cinsiyete dayalı şiddetin de dahil olduğu vahşetlere maruz kalmışlardır. Çok yönlü ve karmaşık ihtiyaçları bulunmaktadır: Akut psikolojik sağlık sorunları, ciddi fiziksel yaralanmalar ve tıbbi durumlar, daha fazla sömürüye karşı aşırı savunmasızlık, daha fazla sömürü riski, evsizlik, yoksulluk ve yoğun yalnızlık bunlar arasındadır. Vakfın ekibi uzman terapist, doktor ve hukuk uzmanlarından oluşmakta; insan hakları ihlallerine maruz kalmış mültecilere ve sığınmacılara terapötik bakım, tıbbi danışmanlık, yasal koruma ve pratik destek sağlamaktadır ve bu hizmetleriyle de uluslararası bir ün kazanmıştır.
Vakfın Klinik Direktörü olan Helen Bamber 2013 yılında vakfın günlük işleyişinden çekilerek onursal direktörü oldu. Ağustos 2014’te Londra’da yaşama gözlerini yumdu ve Highgate Mezarlığı’nda toprağa verildi. 89 yaşındaydı.
Helen Bamber birçok ödül ve onur payesine layık görülmüştür. Avrupa’nın Başarılı Kadını (1993), İnsan Hakları Alanında Yaşam Boyu Başarı (1998), Yahudi Bakımının Seçkin Kadını (2008), Eileen Skellern Yaşam Boyu Başarı Ödülü (2009), The Times/Sternberg Aktif Yaşam Ödülü (2009), Kadınlara İlham Ödülleri- İnsan Hakları Ödülü (2013) bunlar arasındadır. Ayrıca, Oxford Üniversitesi, Glasgow Üniversitesi, Ulster Üniversitesi, Essex Üniversitesi gibi birçok ünversiteden fahri derecelere sahip olmuştur.
